Skuteczne wykrywanie rui u krowy - Allflex Livestock Intelligence Polska Skuteczne wykrywanie rui u krowy - Allflex Livestock Intelligence Polska : Allflex Livestock Intelligence Polska

Jak skutecznie rozpoznać ruję?

Kiedyś musiało wystarczyć oko hodowcy – wystąpienie odruchu tolerancji i obecność śluzu rujowego uznawano za najbardziej pewne objawy rui.

Wykrywanie rui u krowy

Kiedyś musiało wystarczyć oko hodowcy. Wystąpienie odruchu tolerancji i obecność śluzu rujowego uznawano za najbardziej pewne objawy rui. Dziś obserwacja prawie całkowicie została zastąpiona techniką. Wykorzystujemy bowiem informacje o aktywności ruchowej i przeżuwaniu, ilości produkowanego mleka oraz zawartości w nim progesteronu. Ten trend będzie się nasilał. We współczesnych dużych stadach brakuje zarówno czasu, jak i pracowników do obserwacji rui. Jednocześnie przy wykorzystaniu nowoczesnych automatycznych systemów wzrasta dokładność i skuteczność wykrywania rui u krów. Urządzenia wspomagające najczęściej można też wykorzystać do zarządzania stadem.

Wykrywanie rui u krowy na podstawie pomiaru aktywności

Jest obecnie najbardziej popularny i najszerzej stosowany. Bazuje na sensorach, które automatycznie mierzą aktywność ruchową w fazie przedrujowej. Wzrasta wtedy ona dwu-, a nawet czterokrotnie. Można ją rejestrować prosto, na podstawie tzw. krokomierzy (pedometrów), bazując na transponderach zakładanych na szyję krowy lub w formie kolczyka zapinanego na ucho zwierzęcia. Można wówczas pomierzyć aktywność na podstawie ruchów szyi, co jest charakterystyczne dla okresu okołorujowego.

Jak to działa?

Transponder założony na szyję odbiera sygnały o aktywności (rejestruje obskakiwanie, ruchy szyją, kroki, przeżuwanie). Sygnały te przekazuje za pomocą anteny do urządzenia sterującego. Zaletą pomiarów przy pomocy transpondera na szyi w porównaniu z klasycznym pedometrem jest większa liczba punktów pomiarowych. Dzięki temu dokładność wyliczanej średniej aktywności ruchowej jest znacznie większa.

Dane pomiaru aktywności „odczytane” przez transponder są przekazywane za pośrednictwem anteny bądź systemu podczerwieni, do komputerowego systemu sterującego i integrowane w systemie zarządzania stadem.

Aktywność ruchowa w czasie rui jest cechą osobniczą. Komputer z posiadanych i otrzymanych danych wylicza dla każdego zwierzęcia średnią aktywność ruchową. Zwierzę zwraca na siebie uwagę (pojawia się alert), gdy w określonym czasie przekroczy ją o 80–90%. Jest to informacja dla hodowcy, że krowa może znajdować się w okresie rui.

Wartość progowa do uruchomienia systemu alarmowego jest definiowana dla każdego zwierzęcia indywidualnie. Dla każdej krowy system wylicza średnią aktywność. Wszelkie odstępstwa od niej (na plus – ruja, czy na minus ‒ choroba) natychmiast trafiają do raportu.

Kiedy inseminować krowę?

Moment, kiedy krowa jest najbardziej aktywna ruchowo (pik), to jeszcze nie czas na inseminację (okres przedrujowy). Dopiero po 6 do 8 godzin od tego momentu mamy zagwarantowaną najlepszą skuteczność zabiegu. To średnia – w praktyce obserwujemy olbrzymie różnice osobnicze.

Niektóre krowy unasienimy skutecznie jeszcze po 28 godzinach od momentu najwyższej aktywności ruchowej. Powiedzie się też inseminacja u niektórych sztuk zainseminowanych przed wystąpieniem najwyższego piku aktywności ruchowej. Zasada inseminacji jest jednak podobna jak przy obserwacji odruchu tolerancji – pik rano, unasienianie wieczorem i na odwrót.

Wykrywanie rui na podstawie produkcji mleka

Dość dobrym predyktorem rui jest też spadek produkcji mleka. Niemniej nie każdej samicy w czasie rui zmniejsza się produkcja mleka. Jak pokazują badania, spadek wydajności (o 20%) zaobserwujemy u około 1/3 krów. Najczęściej będą to sztuki o najwyższych wydajnościach, u których wykrycie rui sprawia najwięcej problemów. Spadek mleka jest o tyle przydatnym pomiarem, że informacje otrzymujemy 2 razy dziennie „przy okazji”.

Sprawdź poziom progesteronu u krowy

Zawartość progesteronu, hormonu „ciążowego” (czyli podtrzymującego ciążę), znacznie spada w okresie rui. Stąd na podstawie krzywej progesteronu można kontrolować nie tylko cykl, ale przede wszystkim moment wystąpienia rui. Wszelkie odchylenia od normy wskazują bowiem na zmiany w cyklu i gospodarce hormonalnej.

Niestety na podstawie samego badania progesteronu nie można określić właściwego momentu do inseminacji. Niska wartość hormonu może świadczyć o rui, ale i o cystach jajnikowych. Jeżeli jednak w danym cyklu dojdzie do zapłodnienia, powstałe ciałko żółte produkuje dodatkowy progesteron. Jego poziom wówczas pozostaje wysoki. Jeżeli spada, z pewnością zabieg był nieskuteczny. Hodowca ma wtedy sygnał, że w następnym cyklu trzeba krowę ponownie zainseminować.

Do badań poziomu progesteronu bardzo przydatny jest tzw. szybki test (oparty na reakcji barwnej) lub systemy doju, które jeszcze w jego trakcie automatycznie pobierają próbkę mleka i wykonują pomiar progesteronu.

Razem dokładniej

Najdokładniejsze informacje o rui dostarczają urządzenia łączące pomiary aktywności ruchowej wraz z aktywnością przeżuwania (np. SenseHub Allflex). W czasie rui aktywność ruchowa wzrasta, a przeżuwanie maleje (o ok. 1 h mniej w dniu inseminacji prowadzącej w konsekwencji do cielności).

Oczywiście i w tym przypadku zdarzają się krowy, które pomimo rui nie wykazywały spadku aktywności przeżuwania. Jest ich nawet do 20%. Stąd optymalna jest kombinacja wyników z pomiarów aktywności ruchowej z aktywnością przeżuwania oraz kontrolą wagi. Mamy wtedy aż 95% prawdopodobieństwa wykrycia rui. To szczególnie ważne w przypadku nasienia seksowanego. Zazwyczaj wtedy PR (Pregnancy rate) spada. Poprawiając wykrywanie rui u krowy i precyzyjnie dobierając moment inseminacji (Heatime PRO+, SenseHub), znacząco rośnie PR.

Hodowcy korzystający z SenseHub praktycznie mogą zrezygnować z hormonów w rozrodzie bądź ograniczyć je tylko do wybranych przypadków.

Gdy przeżuwanie jest na tym samym poziomie

Może dojść do wzrostu aktywność ruchowej przy wartości przeżuwania na tym samym poziomie. Wówczas sprawdźmy, czy nie wpłynęły na to inne czynniki. Przyczyną może być np. przeprowadzka do nowej obory czy problemy zdrowotne (zaburzenia przemiany materii). Inne wnioski o stanie zdrowia krów można wyciągnąć na podstawie wyników rejestrowanych poprzez transponder zamocowany na szyi krowy, łącząc je z parametrami z systemu kontroli stada, jak np. ilością mleka czy LKS.

System monitoringu aktywności i przeżuwania (np. Heatime PRO+) sprawdzi się też u krów pastwiskowanych. U nich trzeba zastosować inne algorytmy, bo jednak mają więcej ruchu i możliwości przemieszczana.

Coraz rzadziej, ale jeszcze stosowane metody na wykrywanie rui u krowy

  • Znakowanie farbą. Zasobnik z farbą do znakowania mocuje się w okolicy nasady ogona zwierzęcia. Rozlana farba świadczy o tym, że zwierzę było obskakiwane. Prostsze od farby jest naniesienie kredy na prawo i lewo od guzów kulszowych. Oznakowanie będzie rozmazane lub wytarte, jeśli zwierzę było obskakiwane, czyli miało odruch tolerancji świadczący o rui.
  • Plastry rujowe. Działają na podobnej zasadzie jak znakowanie farbą czy kredą; nakleja się je na grzbiecie, na linii łączącej guzy biodrowe. Jeśli zwierzę toleruje obskakiwanie, farba z plastra, sygnalizuje odruch tolerancji. System gorzej sprawdza się w oborze, dobrze za to na pastwisku (lepszy jednak jest Heatime PRO+). Odsetek zagubionych markerów jest jednak duży i dochodzi do 10–25%.
  • Buhaje próbniki. Jeśli w stadzie są krowy w rui, buhaj próbnik natychmiast się nimi interesuje i je obskakuje. Jednak wykrywanie rui u korowy za pomocą buhaja próbnika jest metodą stosunkowo drogą i niebezpieczną, choć skuteczną.
  • Kamery wideo. Śledzą zachowanie się krów i rejestrują obskakujące się zwierzęta. Komputer identyfikuje zwierzę na podstawie danych z kolczyków usznych. Obraz z kamer jest przekazywany bezprzewodowo do komputera.